$cat /blog/posts/uzem-rehber.md
---
category: "DevOps"
date: "2026-09-07"
readingTime: "⏱️ 8 dk okuma"
words: ~1411 kelime
---
# Yüksek Erişilebilir (HA) Uzaktan Eğitim Altyapısı
🚀 GitHub Deposu: github.com/ostman00/uzem-rehber | Mimari: Yüksek Erişilebilirlik (HA) & Yük Dengeleme
Binlerce öğrenciye aynı anda hizmet verebilmek için tasarlanmış, Yüksek Erişilebilirlik (HA) ve Ölçeklenebilirlik prensiplerine dayalı kapsamlı bir Moodle altyapısının kurulumu rehberidir.
📋 İçindekiler #
- Sistem Mimarisi
- Bölüm 1: Moodle Uygulama Sunucularının Kurulumu
- Bölüm 2: HAProxy ile Yük Dengeleme
- Bölüm 3: PostgreSQL Kurulumu ve PgBouncer ile SQL Yük Dengeleme
- Bölüm 4: Ortak Depolama Katmanı (NFS Server ve İzin Yönetimi)
- Bölüm 5: Scalelite ve BigBlueButton Kümesi
- Sorun Giderme İpuçları
🏗️ Sistem Mimarisi #
┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
│ İnternet (Kullanıcılar) │
└──────────────────────┬──────────────────────────────────┘
│ HTTPS (443)
▼
┌──────────────────────────────┐
│ HAProxy (Yük Dengeleyici) │ SSL Şifrelemesi
│ 192.168.1.10 │ Trafik Dağıtımı
└──────────────────────────────┘
│ HTTP (80)
┌────────────┼────────────┐
▼ ▼ ▼
┌──────┐ ┌──────┐ ┌──────┐
│Node1 │ │Node2 │ │Node10│ ... 10x Moodle Node
│Nginx │ │Nginx │ │Nginx │ (192.168.1.11-20)
│PHP │ │PHP │ │PHP │
└──────┘ └──────┘ └──────┘
│ │ │
└────────────┼────────────┘
│
┌─────────┼──────────┐
▼ ▼ ▼
┌──────────┐ ┌────────┐ ┌────────┐
│PgBouncer │ │ Redis │ │ NFS │
│(SQL Bal.)│ │Session │ │Dosyalar│
│192.168.1.│ │192.168.│ │192.168.│
│101 :6432 │ │1.185 │ │1.50 │
└──────────┘ └────────┘ └────────┘
│
┌────┴──────────┐
▼ ▼
┌──────────┐ ┌──────────┐
│PostgreSQL│ │PostgreSQL│ (Primary + Replica)
│Primary │ │Replica │
│192.168. │ │192.168. │
│1.100 │ │1.101 │
└──────────┘ └──────────┘
┌─────────────────────────────────────────┐
│ Canlı Dersler (BigBlueButton Kümesi) │
├─────────────────────────────────────────┤
│ Scalelite Yük Dengeleyici │
│ (192.168.1.60) │
│ │ │
│ ┌────┴────┬─────────┐ │
│ ▼ ▼ ▼ │
│ BBB-1 BBB-2 BBB-N │
└─────────────────────────────────────────┘
🖥️ Bileşen Özeti #
| Bileşen | Sayı | Görev | IP Örneği |
|---|---|---|---|
| HAProxy | 1 | SSL Sonlandırması, Trafik Dağıtımı | 192.168.1.10 |
| Moodle Node | 10 | Eğitim Platformu (Nginx + PHP) | 192.168.1.11-20 |
| PostgreSQL Primary | 1 | Ana Veritabanı (Yazma) | 192.168.1.100 |
| PostgreSQL Replica | 1 | Okuma Replikası (Opsiyonel) | 192.168.1.101 |
| PgBouncer | 1 | SQL Bağlantı Havuzu / Yük Dengeleme | 192.168.1.100 :6432 |
| Redis | 1 | Oturum ve Önbellek | 192.168.1.185 |
| NFS | 1 | Ortak Dosya Depolama | 192.168.1.50 |
| Scalelite | 1 | BBB Yük Dengeleyici | 192.168.1.60 |
| BigBlueButton | N | Canlı Ders Sunucuları | 192.168.1.70+ |
📌 Bölüm 1: Moodle Uygulama Sunucularının Kurulumu #
Bu bölümde, arkasında HAProxy'nin olacağı 10 adet Moodle sunucusundan ilkini (Node-1) kuracağız. Ardından konfigürasyon diğer sunuculara kopyalanabilir.
⚠️ Ön Koşullar #
- Ubuntu 20.04+ veya Debian sunucusu
- Root veya sudo yetkisi
- Ağda erişilebilir PostgreSQL sunucusu
- Ağda erişilebilir Redis sunucusu
- Ağda erişilebilir NFS sunucusu
1️⃣ Gerekli Yazılımların Kurulması #
# Sistem paketlerini güncelle
sudo apt update && sudo apt upgrade -y
# Nginx, PHP 8.3 ve gerekli eklentileri kur
sudo apt install -y \
nginx \
php8.3-fpm \
php8.3-pgsql \
php8.3-curl \
php8.3-gd \
php8.3-intl \
php8.3-mbstring \
php8.3-soap \
php8.3-xml \
php8.3-xmlrpc \
php8.3-zip \
php8.3-redis \
nfs-common \
postgresql-client \
redis-tools
Bu paketlerin anlamı:
nginx: Web sunucusuphp8.3-*: PHP ve Moodle'ın ihtiyaç duyduğu kütüphanelernfs-common: NFS sunucusuna bağlanabilmek içinpostgresql-client: Veritabanına bağlanabilmek içinredis-tools: Oturum yöneticisine bağlanabilmek için
2️⃣ NFS Bağlantısının Yapılandırılması #
sudo mkdir -p /var/moodledata
sudo mount 192.168.1.50:/export/moodledata /var/moodledata
echo "192.168.1.50:/export/moodledata /var/moodledata nfs defaults,_netdev 0 0" | \
sudo tee -a /etc/fstab
sudo chown -R www-data:www-data /var/moodledata
sudo chmod -R 755 /var/moodledata
ls -ld /var/moodledata
3️⃣ Moodle Kodlarının Hazırlanması #
sudo mkdir -p /var/www/moodle
cd /tmp
git clone https://github.com/moodle/moodle.git --depth 1 --branch MOODLE_401_STABLE
sudo cp -r moodle/* /var/www/moodle/
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/moodle
sudo chmod -R 755 /var/www/moodle
4️⃣ Moodle Konfigürasyon Dosyası (config.php) #
sudo nano /var/www/moodle/config.php
<?php
unset($CFG);
global $CFG;
$CFG = new stdClass();
// 1. VERITABANI AYARLARI
// ⚠️ PgBouncer üzerinden bağlanıyoruz (port 6432)
$CFG->dbtype = 'pgsql';
$CFG->dblibrary = 'native';
$CFG->dbhost = '192.168.1.100'; // PgBouncer IP
$CFG->dbport = '6432'; // PgBouncer portu (PostgreSQL default 5432 değil!)
$CFG->dbname = 'moodle';
$CFG->dbuser = 'moodleuser';
$CFG->dbpass = 'VERITABANI_SIFRENIZ';
$CFG->prefix = 'mdl_';
// 2. WEB VE KLASÖR AYARLARI
$CFG->wwwroot = 'https://moodle.argeyazilim.tr';
$CFG->dataroot = '/var/moodledata';
$CFG->admin = 'admin';
$CFG->directorypermissions = 0770;
// 3. REVERSE PROXY AYARLARI
$CFG->sslproxy = true;
$CFG->reverseproxy = true;
// 4. OTURUM YÖNETİMİ (Redis)
$CFG->session_handler_class = '\core\session\redis';
$CFG->session_redis_host = '192.168.1.185';
$CFG->session_redis_port = 6379;
$CFG->session_redis_auth = 'REDIS_SIFRENIZ';
$CFG->session_redis_prefix = 'moodle_session_';
$CFG->session_redis_acquire_lock_timeout = 120;
$CFG->session_redis_lock_expire = 7200;
// 5. İLETİŞİM AYARLARI
$CFG->smtphosts = 'smtp.example.com:25';
$CFG->noreplyaddress = 'noreply@moodle.argeyazilim.tr';
$CFG->supportemail = 'support@argeyazilim.tr';
// 6. GÜVENLİK AYARLARI
$CFG->disableupdatenotifications = true;
// 7. DEBUG (Üretimde kapalı)
$CFG->debug = DEBUG_NONE;
$CFG->debugdisplay = false;
require_once(__DIR__ . '/lib/setup.php');
5️⃣ Nginx Konfigürasyonu #
sudo nano /etc/nginx/sites-available/moodle
server {
listen 80 default_server;
listen [::]:80 default_server;
server_name moodle.argeyazilim.tr _;
root /var/www/moodle;
index index.php;
client_max_body_size 100M;
set_real_ip_from 192.168.1.10;
real_ip_header X-Forwarded-For;
location / {
try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string;
}
location ~ [^/]\.php(/|$) {
include snippets/fastcgi-php.conf;
fastcgi_pass unix:/run/php/php8.3-fpm.sock;
fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $document_root$fastcgi_script_name;
fastcgi_param HTTP_X_FORWARDED_FOR $proxy_add_x_forwarded_for;
fastcgi_param HTTP_X_FORWARDED_PROTO $http_x_forwarded_proto;
fastcgi_connect_timeout 60s;
fastcgi_send_timeout 300s;
fastcgi_read_timeout 300s;
include fastcgi_params;
}
location ~ /\.ht { deny all; }
location ~ /\.env { deny all; }
location ~ ^/\.git { deny all; }
}
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/moodle /etc/nginx/sites-enabled/
sudo rm /etc/nginx/sites-enabled/default 2>/dev/null || true
sudo nginx -t
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl enable nginx
6️⃣ PHP-FPM Ayarlaması #
sudo nano /etc/php/8.3/fpm/php.ini
upload_max_filesize = 100M
post_max_size = 100M
max_execution_time = 300
memory_limit = 256M
date.timezone = Europe/Istanbul
sudo systemctl restart php8.3-fpm
7️⃣ Cron Görevi (SADECE Node-1'de) #
sudo crontab -u www-data -e
# Şu satırı ekle:
* * * * * /usr/bin/php /var/www/moodle/admin/cli/cron.php >/dev/null 2>&1
Diğer 9 sunucuda cron görevi oluşturmayın!
8️⃣ Moodle Veritabanını Başlatma #
sudo -u www-data php /var/www/moodle/admin/cli/install_database.php \
--lang=tr \
--adminpass=GUCLU_YONETİCİ_SIFRENIZ \
--agree-license
9️⃣ Yapılandırmayı Diğer Sunuculara Kopyalama #
for i in {2..10}; do
NODE_IP="192.168.1.$((10 + i))"
echo "Node-$i'e kopyalanıyor ($NODE_IP)..."
scp /var/www/moodle/config.php root@$NODE_IP:/var/www/moodle/
scp /etc/nginx/sites-available/moodle root@$NODE_IP:/etc/nginx/sites-available/
ssh root@$NODE_IP "systemctl restart nginx"
done
echo "Tüm sunucular güncellendi!"
📌 Bölüm 2: HAProxy ile Yük Dengeleme ve SSL Sonlandırma #
1️⃣ HAProxy Kurulumu #
sudo apt update && sudo apt upgrade -y
sudo apt install -y haproxy
haproxy -v
2️⃣ SSL Sertifikasının Hazırlanması #
sudo apt install -y certbot python3-certbot-nginx
sudo certbot certonly --standalone \
-d moodle.argeyazilim.tr \
--email your@email.com \
--agree-tos
sudo mkdir -p /etc/haproxy/certs
sudo bash -c 'cat /etc/letsencrypt/live/moodle.argeyazilim.tr/fullchain.pem \
/etc/letsencrypt/live/moodle.argeyazilim.tr/privkey.pem > \
/etc/haproxy/certs/moodle.argeyazilim.tr.pem'
sudo chmod 600 /etc/haproxy/certs/moodle.argeyazilim.tr.pem
3️⃣ HAProxy Konfigürasyonu #
sudo cp /etc/haproxy/haproxy.cfg /etc/haproxy/haproxy.cfg.bak
sudo nano /etc/haproxy/haproxy.cfg
global
log /dev/log local0
log /dev/log local1 notice
chroot /var/lib/haproxy
stats socket /run/haproxy/admin.sock mode 660 level admin
stats timeout 30s
user haproxy
group haproxy
daemon
maxconn 4096
ssl-default-bind-ciphers ECDHE-ECDSA-AES128-GCM-SHA256:ECDHE-RSA-AES128-GCM-SHA256
ssl-default-bind-options no-sslv3 no-tlsv10 no-tlsv11 no-tls-tickets
defaults
log global
mode http
option httplog
option dontlognull
timeout connect 5000
timeout client 50000
timeout server 50000
errorfile 400 /etc/haproxy/errors/400.http
errorfile 500 /etc/haproxy/errors/500.http
errorfile 502 /etc/haproxy/errors/502.http
errorfile 503 /etc/haproxy/errors/503.http
errorfile 504 /etc/haproxy/errors/504.http
frontend http_front
bind *:80
mode http
redirect scheme https code 301 if !{ ssl_fc }
frontend https_front
bind *:443 ssl crt /etc/haproxy/certs/moodle.argeyazilim.tr.pem
mode http
option forwardfor
http-request set-header X-Forwarded-Proto https
http-request set-header X-Forwarded-Port 443
default_backend moodle_cluster
backend moodle_cluster
mode http
balance leastconn
option forwardfor
http-request set-header X-Real-IP %[src]
option httpchk GET /login/index.php HTTP/1.0
http-check expect status 200
default-server inter 2000 fall 3 rise 2
server moodle-node-01 192.168.1.11:80 check
server moodle-node-02 192.168.1.12:80 check
server moodle-node-03 192.168.1.13:80 check
server moodle-node-04 192.168.1.14:80 check
server moodle-node-05 192.168.1.15:80 check
server moodle-node-06 192.168.1.16:80 check
server moodle-node-07 192.168.1.17:80 check
server moodle-node-08 192.168.1.18:80 check
server moodle-node-09 192.168.1.19:80 check
server moodle-node-10 192.168.1.20:80 check
listen stats
bind *:8404
stats enable
stats uri /haproxy_stats
stats refresh 10s
stats auth admin:GUCLU_BIR_SIFRE_YAZIN
mode http
sudo haproxy -c -f /etc/haproxy/haproxy.cfg
sudo systemctl restart haproxy
sudo systemctl enable haproxy
📌 Bölüm 3: PostgreSQL Kurulumu ve PgBouncer ile SQL Yük Dengeleme #
Bu bölümde PostgreSQL veritabanı sunucusunu sıfırdan kuracağız. Ardından PgBouncer bağlantı havuzlayıcısını kurarak 10 Moodle sunucusunun yüzlerce eşzamanlı bağlantısını verimli şekilde yöneteceğiz.
Neden PgBouncer? PostgreSQL her bağlantı için ayrı bir süreç oluşturur; bu maliyetlidir. 10 Moodle sunucusu × her sunucuda çok sayıda PHP worker = binlerce eş zamanlı bağlantı. PgBouncer bu bağlantıları havuzlayarak PostgreSQL'e çok daha az bağlantı gönderir.
Moodle Sunucuları (10x) PgBouncer PostgreSQL
Node-1 ──┐ ┌──────────┐ ┌──────────┐
Node-2 ──┤ ~1000 bağlantı │ │ ~50 │ │
... ──┼────────────────▶️│ Havuz │───────▶️│ Primary │
Node-10 ──┘ │ :6432 │ │ :5432 │
└──────────┘ └──────────┘
1️⃣ PostgreSQL Kurulumu (Primary Sunucu: 192.168.1.100) #
1.1 PostgreSQL'i Kur #
# Sistem paketlerini güncelle
sudo apt update && sudo apt upgrade -y
# PostgreSQL resmi deposunu ekle (güncel sürüm için)
sudo apt install -y curl ca-certificates gnupg
curl -fsSL https://www.postgresql.org/media/keys/ACCC4CF8.asc | \
sudo gpg --dearmor -o /etc/apt/trusted.gpg.d/postgresql.gpg
echo "deb http://apt.postgresql.org/pub/repos/apt $(lsb_release -cs)-pgdg main" | \
sudo tee /etc/apt/sources.list.d/pgdg.list
sudo apt update
# PostgreSQL 16'yı kur
sudo apt install -y postgresql-16 postgresql-client-16 postgresql-contrib-16
# Servis durumunu kontrol et
sudo systemctl status postgresql
# "active (running)" görmelisiniz
# Sürümü kontrol et
psql --version
1.2 PostgreSQL'i Başlangıçta Başlat #
sudo systemctl enable postgresql
sudo systemctl start postgresql
2️⃣ Veritabanı ve Kullanıcı Oluşturma #
# PostgreSQL yönetici hesabına geç
sudo -u postgres psql
PostgreSQL komut isteminde aşağıdaki SQL komutlarını çalıştır:
-- Moodle için güçlü bir şifre ile kullanıcı oluştur
-- ⚠️ 'VERITABANI_SIFRENIZ' kısmını güçlü bir şifreyle değiştirin
CREATE USER moodleuser WITH PASSWORD 'VERITABANI_SIFRENIZ';
-- Moodle veritabanını oluştur
-- UTF8 karakter seti Moodle için zorunludur
CREATE DATABASE moodle
WITH OWNER = moodleuser
ENCODING = 'UTF8'
LC_COLLATE = 'tr_TR.UTF-8'
LC_CTYPE = 'tr_TR.UTF-8'
TEMPLATE = template0;
-- Kullanıcıya veritabanı üzerinde tam yetki ver
GRANT ALL PRIVILEGES ON DATABASE moodle TO moodleuser;
-- Scalelite için ayrı veritabanı ve kullanıcı (Bölüm 4 için)
CREATE USER scalelite WITH PASSWORD 'SCALELITE_SIFRENIZ';
CREATE DATABASE scalelite_production
WITH OWNER = scalelite
ENCODING = 'UTF8'
LC_COLLATE = 'tr_TR.UTF-8'
LC_CTYPE = 'tr_TR.UTF-8'
TEMPLATE = template0;
GRANT ALL PRIVILEGES ON DATABASE scalelite_production TO scalelite;
-- Oluşturulanları listele
\l
-- Çıkış
\q
Türkçe locale yoksa (tr_TR.UTF-8 hatası alırsanız):
# PostgreSQL dışında, sistem terminalinde:
sudo locale-gen tr_TR.UTF-8
sudo update-locale
# PostgreSQL'i yeniden başlat
sudo systemctl restart postgresql
# Tekrar dene
sudo -u postgres psql
3️⃣ PostgreSQL Ağ Erişim Ayarları #
PostgreSQL varsayılan olarak sadece localhost'tan bağlantı kabul eder. Moodle sunucularının bağlanabilmesi için bu ayarı değiştirmeliyiz.
3.1 Dinleme Adresini Ayarla #
sudo nano /etc/postgresql/16/main/postgresql.conf
Şu satırı bulup değiştir:
# Eski:
#listen_addresses = 'localhost'
# Yeni (tüm arayüzlerde dinle):
listen_addresses = '*'
Aynı dosyada performans ayarlarını da düzenle:
# Bağlantı limiti (PgBouncer ile 100 yeterli)
max_connections = 200
# Bellek ayarları (sunucu RAM'inin %25'i önerilir)
# 8GB RAM için:
shared_buffers = 2GB
effective_cache_size = 6GB
work_mem = 64MB
maintenance_work_mem = 512MB
# WAL (Write-Ahead Log) ayarları
wal_level = replica # Replikasyon için (opsiyonel)
max_wal_senders = 3 # Replikasyon bağlantıları
wal_keep_size = 1GB
# Zaman dilimi
timezone = 'Europe/Istanbul'
log_timezone = 'Europe/Istanbul'
3.2 İstemci Kimlik Doğrulama (pg_hba.conf) #
sudo nano /etc/postgresql/16/main/pg_hba.conf
Dosyanın sonuna şu satırları ekle:
# ============================================================
# Moodle Altyapısı Erişim Kuralları
# ============================================================
# Format: TYPE DATABASE USER ADDRESS METHOD
# PgBouncer'ın localhost'tan bağlanmasına izin ver
host moodle moodleuser 127.0.0.1/32 scram-sha-256
host moodle moodleuser ::1/128 scram-sha-256
# Scalelite'ın bağlanmasına izin ver
host scalelite_production scalelite 127.0.0.1/32 scram-sha-256
# ⚠️ Alternatif: Tüm Moodle sunucularından direkt erişim (PgBouncer olmadan)
# Eğer PgBouncer kullanmıyorsanız bu satırları açın:
# host moodle moodleuser 192.168.1.11/32 scram-sha-256
# host moodle moodleuser 192.168.1.12/32 scram-sha-256
# ... 192.168.1.20'ye kadar
# ⚠️ Eğer PgBouncer ayrı sunucudaysa, PgBouncer sunucu IP'sini ekle:
# host moodle moodleuser 192.168.1.101/32 scram-sha-256
3.3 PostgreSQL'i Yeniden Başlat #
sudo systemctl restart postgresql
# Servis durumunu kontrol et
sudo systemctl status postgresql
# PostgreSQL'in 5432 portunu dinleyip dinlemediğini kontrol et
ss -tlnp | grep 5432
# Çıktı: LISTEN 0 128 0.0.0.0:5432 şeklinde olmalı
4️⃣ Bağlantıyı Test Et #
Moodle sunucularından herhangi birinde (Ör: Node-1):
# PostgreSQL istemcisi ile bağlantı testi
psql -h 192.168.1.100 -p 5432 -U moodleuser -d moodle
# Bağlantı başarılı olursa şu çıktıyı görürsünüz:
# psql (16.x)
# SSL connection (...)
# moodle=>
# Bir test sorgusu çalıştır
moodle=> SELECT version();
moodle=> \q
5️⃣ PgBouncer Kurulumu (SQL Bağlantı Havuzlayıcı) #
PgBouncer, PostgreSQL ile aynı sunucuya (192.168.1.100) kurulacak ve port 6432'de dinleyecektir.
5.1 PgBouncer'ı Kur #
# PgBouncer'ı kur
sudo apt install -y pgbouncer
# Sürümü kontrol et
pgbouncer --version
5.2 PgBouncer Veritabanı Tanımları #
sudo nano /etc/pgbouncer/pgbouncer.ini
Tüm içeriği sil ve şunları yapıştır:
; ============================================================================
; PgBouncer Konfigürasyonu - Moodle HA Altyapısı
; ============================================================================
[databases]
; Moodle veritabanı - localhost'taki PostgreSQL'e yönlendir
moodle = host=127.0.0.1 port=5432 dbname=moodle
; Scalelite veritabanı
scalelite_production = host=127.0.0.1 port=5432 dbname=scalelite_production
[pgbouncer]
; ============================================================================
; Bağlantı Ayarları
; ============================================================================
; Hangi adres ve portta dinleyeceği
listen_addr = 0.0.0.0
listen_port = 6432
; ============================================================================
; Havuzlama Modu
; ============================================================================
; transaction: Her SQL transaction için bağlantı ver (Moodle için önerilen)
; session: Kullanıcı bağlandığında bağlantı ver (daha basit ama daha az verimli)
; statement: Her SQL cümlesi için bağlantı ver (en verimli ama kısıtlı)
pool_mode = transaction
; ============================================================================
; Havuz Boyutları
; ============================================================================
; PostgreSQL'e açılacak maksimum bağlantı sayısı (veritabanı başına)
max_client_conn = 1000 ; Moodle sunucularından gelen toplam bağlantı
default_pool_size = 50 ; PostgreSQL'e gidecek gerçek bağlantı sayısı
min_pool_size = 10 ; Hazırda tutulacak minimum bağlantı
reserve_pool_size = 5 ; Yoğunluk durumunda ekstra bağlantı
reserve_pool_timeout = 5 ; Ekstra bağlantı için bekleme süresi (saniye)
; ============================================================================
; Zaman Aşımı Ayarları
; ============================================================================
server_idle_timeout = 600 ; Boş bağlantı kapatma süresi (saniye)
client_idle_timeout = 0 ; İstemci bağlantı zaman aşımı (0=kapalı)
query_timeout = 0 ; Sorgu zaman aşımı (0=kapalı)
client_login_timeout = 60 ; Giriş zaman aşımı (saniye)
; ============================================================================
; Kimlik Doğrulama
; ============================================================================
; Kullanıcı şifrelerinin saklandığı dosya
auth_file = /etc/pgbouncer/userlist.txt
; Kimlik doğrulama türü
auth_type = scram-sha-256
; ============================================================================
; Yönetim
; ============================================================================
; PgBouncer yönetim konsoluna erişecek kullanıcılar (virgülle ayır)
admin_users = postgres
; İstatistikleri görebilecek kullanıcılar
stats_users = postgres, moodleuser
; ============================================================================
; Loglama
; ============================================================================
logfile = /var/log/postgresql/pgbouncer.log
pidfile = /var/run/postgresql/pgbouncer.pid
log_connections = 0 ; Bağlantıları logla (0=kapalı, üretimde kapanmalı)
log_disconnections = 0
log_stats = 1 ; İstatistikleri logla (600 saniyede bir)
stats_period = 600
; ============================================================================
; Sunucu TLS (PostgreSQL'e şifreli bağlantı - isteğe bağlı)
; ============================================================================
; server_tls_sslmode = prefer
5.3 Kullanıcı Şifre Dosyası #
PgBouncer, PostgreSQL kullanıcılarının şifrelerini kendi dosyasında saklar:
# Moodle kullanıcısı için şifreyi PostgreSQL'den al (SCRAM formatında)
sudo -u postgres psql -c "SELECT usename, passwd FROM pg_shadow WHERE usename='moodleuser';"
Çıktıdaki şifreyi kopyala ve userlist dosyasına ekle:
sudo nano /etc/pgbouncer/userlist.txt
"moodleuser" "SCRAM-SHA-256$4096:...buraya_pg_shadow_ciktisini_yapistirin..."
"scalelite" "SCRAM-SHA-256$4096:...buraya_scalelite_sifresini_yapistirin..."
Alternatif — düz metin şifre (geliştirme ortamı için):
# Eğer pg_shadow çıktısını kullanmak istemiyorsanız:
# auth_type = md5 olarak değiştirip aşağıdaki formatı kullanabilirsiniz:
"moodleuser" "VERITABANI_SIFRENIZ"
5.4 PgBouncer'ı Başlat #
# Dosya izinlerini ayarla
sudo chown postgres:postgres /etc/pgbouncer/userlist.txt
sudo chmod 600 /etc/pgbouncer/userlist.txt
# Konfigürasyonu doğrula
sudo -u postgres pgbouncer -d /etc/pgbouncer/pgbouncer.ini
# Hata yoksa servisi başlat
sudo systemctl restart pgbouncer
sudo systemctl enable pgbouncer
sudo systemctl status pgbouncer
# PgBouncer'ın 6432 portunu dinleyip dinlemediğini kontrol et
ss -tlnp | grep 6432
# Çıktı: LISTEN 0 128 0.0.0.0:6432 şeklinde olmalı
6️⃣ PgBouncer Bağlantısını Test Et #
Node-1 üzerinde (Moodle sunucusundan):
# PgBouncer üzerinden veritabanına bağlan
psql -h 192.168.1.100 -p 6432 -U moodleuser -d moodle
# Bağlantı başarılıysa:
moodle=> SELECT current_database(), inet_server_addr(), inet_server_port();
# current_database: moodle
# inet_server_addr: 127.0.0.1
# inet_server_port: 5432
moodle=> \q
7️⃣ PgBouncer İstatistik Konsolu #
PgBouncer'ın yerleşik yönetim konsoluna bağlanabilirsiniz:
# PgBouncer yönetim konsoluna bağlan
psql -h 127.0.0.1 -p 6432 -U postgres pgbouncer
Yararlı komutlar:
-- Aktif havuz durumunu gör
SHOW POOLS;
-- Bağlantı istatistiklerini gör
SHOW STATS;
-- Veritabanı bağlantılarını gör
SHOW DATABASES;
-- Aktif istemcileri gör
SHOW CLIENTS;
-- Aktif sunucu bağlantılarını gör
SHOW SERVERS;
-- Konfigürasyonu yeniden yükle (restart gerektirmez)
RELOAD;
-- Çıkış
QUIT;
Örnek SHOW POOLS çıktısı:
database | user | cl_active | cl_waiting | sv_active | sv_idle | sv_used | maxwait
-----------+-----------+-----------+------------+-----------+---------+---------+--------
moodle | moodleuser| 45 | 0 | 45 | 5 | 0 | 0
cl_active: PgBouncer'a bağlı aktif Moodle istemcilerisv_active: PostgreSQL'e açık aktif bağlantılarmaxwait: Bağlantı bekleyen istemci sayısı (0 olmalı, yüksekse pool_size artır)
8️⃣ PostgreSQL Güvenlik Duvarı Ayarları #
# UFW (Ubuntu güvenlik duvarı) aktifse:
sudo ufw allow from 192.168.1.0/24 to any port 5432 # PostgreSQL (yalnızca iç ağ)
sudo ufw allow from 192.168.1.0/24 to any port 6432 # PgBouncer (yalnızca iç ağ)
# Dışarıdan PostgreSQL/PgBouncer erişimini ENGELLE:
sudo ufw deny 5432
sudo ufw deny 6432
# Durumu kontrol et
sudo ufw status
9️⃣ (Opsiyonel) PostgreSQL Streaming Replikasyonu #
Yüksek erişilebilirlik için bir Replica sunucu (192.168.1.101) ekleyebilirsiniz. Bu sunucu okuma sorgularını üstlenir ve Primary çökerse devreye girer.
Primary Sunucuda (192.168.1.100): #
# Replikasyon kullanıcısı oluştur
sudo -u postgres psql
CREATE USER replicator WITH REPLICATION ENCRYPTED PASSWORD 'REPLIKASYON_SIFRESI';
\q
# pg_hba.conf'a replikasyon erişimi ekle
sudo nano /etc/postgresql/16/main/pg_hba.conf
Şunu ekle:
# Replica sunucudan replikasyon bağlantısı
host replication replicator 192.168.1.101/32 scram-sha-256
sudo systemctl reload postgresql
Replica Sunucuda (192.168.1.101): #
# PostgreSQL'i aynı şekilde kur (adım 1)
# Mevcut veriyi Primary'den kopyala
sudo systemctl stop postgresql
sudo rm -rf /var/lib/postgresql/16/main/*
sudo -u postgres pg_basebackup \
-h 192.168.1.100 \
-U replicator \
-D /var/lib/postgresql/16/main \
-P \
-Xs \
-R
# -R bayrağı otomatik olarak standby.signal ve postgresql.auto.conf oluşturur
sudo systemctl start postgresql
# Replica çalışıyor mu kontrol et
sudo -u postgres psql -c "SELECT pg_is_in_recovery();"
# Çıktı: t (true = replica modunda)
PgBouncer'a Read Replica Ekle (Opsiyonel): #
sudo nano /etc/pgbouncer/pgbouncer.ini
[databases] bölümüne ekle:
; Okuma sorguları için replica (Moodle bunu otomatik kullanmaz;
; ilerleyen sürümler veya özel eklentilerle yönlendirilebilir)
moodle_read = host=192.168.1.101 port=5432 dbname=moodle
sudo systemctl reload pgbouncer
🔁 Bölüm 3 Özet: Mimari #
10x Moodle Sunucusu
(192.168.1.11-20)
│
│ port 6432 (PgBouncer)
▼
┌───────────────────┐
│ PgBouncer │ max_client_conn=1000
│ 192.168.1.100 │ default_pool_size=50
│ :6432 │ pool_mode=transaction
└───────────────────┘
│
│ port 5432 (PostgreSQL)
▼
┌───────────────────┐ ┌───────────────────┐
│ PostgreSQL │─────▶️│ PostgreSQL │
│ Primary │ │ Replica │
│ 192.168.1.100 │ │ 192.168.1.101 │
│ :5432 (R/W) │ │ :5432 (R only) │
└───────────────────┘ └───────────────────┘
📌 Bölüm 4: Ortak Depolama Katmanı (NFS Server ve İzin Yönetimi) #
Dağıtık mimarinin sağlıklı çalışabilmesi için tüm Moodle web cluster düğümlerinin, BigBlueButton sunucularının ve Scalelite yük dengeleyicisinin ortak bir depolama havuzuna kararlı ve doğru yetkilerle erişmesi şarttır.
1️⃣ NFS Sunucusunun Kurulumu (Sunucu IP: 192.168.1.87) #
Ana NFS makinesinde gerekli servis paketlerini kurup paylaşım dizinlerini oluşturalım:
# Paket kurulumu
sudo apt update && sudo apt install -y nfs-kernel-server
# MoodleData ve Scalelite/BBB için ortak dizinlerin oluşturulması
sudo mkdir -p /mnt/moodledata
sudo mkdir -p /mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/spool
sudo mkdir -p /mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/published
sudo mkdir -p /mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/unpublished
2️⃣ ⚠️ En Kritik Adım: Kullanıcı Kimlik ve İzin Eşleştirmesi (UID/GID) #
Dağıtık mimarilerde yaşanan inatçı Permission denied hatalarının ana kaynağı sunucular ile konteynerlerin içindeki Linux kullanıcı ID'lerinin uyuşmamasıdır.
- Moodle Sunucuları İçin (
www-data): Ubuntu/Debian sistemlerde Apache/Nginx web sunucusu varsayılan olarak UID: 33 kullanır. - Scalelite Konteynerleri İçin (
scalelite): Docker üzerinde çalışan Scalelite mikroservisleri (API, Importer, Poller) güvenlik gereği root olarak değil, UID: 2000 kimliğine sahipscalelitekullanıcısı ile çalışır.
Bu nedenle NFS sunucusu üzerindeki dosya izinleri bu kimliklere göre mühürlenmelidir:
# Moodle verileri için sahibini www-data (33) yapalım
sudo chown -R 33:33 /mnt/moodledata
sudo chmod -R 775 /mnt/moodledata
# Scalelite/BBB kayıt süreçleri için yetkiyi doğrudan UID 2000'e (Scalelite) devredelim
sudo chown -R 2000:2000 /mnt/scalelite-recordings/
sudo chmod -R 777 /mnt/scalelite-recordings/
3️⃣ Dışa Aktarma Kuralları (/etc/exports) #
NFS sunucusunun iç ağdaki istemcilere (192.168.1.0/24) güvenli ve sınırlandırılmamış erişim sunması için exports ayarlarını yapılandıralım:
sudo nano /etc/exports
Aşağıdaki satırları dosyanın sonuna ekleyin:
/mnt/moodledata 192.168.1.0/24(rw,sync,no_subtree_check,no_root_squash,insecure)
/mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/spool 192.168.1.0/24(rw,sync,no_subtree_check,no_root_squash,insecure)
/mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/published 192.168.1.0/24(rw,sync,no_subtree_check,no_root_squash,insecure)
/mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/unpublished 192.168.1.0/24(rw,sync,no_subtree_check,no_root_squash,insecure)
💡
no_root_squash: İstemci makinelerdeki root isteklerinin NFS üzerinde yetkisiz bir kullanıcıya (nobody) dönüştürülmesini engeller ve altyapısal izin yönetimini korur.
Ayarları canlıya alalım:
sudo exportfs -ra
sudo systemctl restart nfs-kernel-server
4️⃣ İstemci (Client) Makinelerin Yapılandırılması #
A. Moodle Web Sunucularında Bağlantı (Node 1-10) #
Web sunucularında ortak moodledata klasörünü /etc/fstab ile kalıcı olarak bağlayalım:
sudo mkdir -p /var/moodledata
echo "192.168.1.87:/mnt/moodledata /var/moodledata nfs rw,relatime,hard,proto=tcp,_netdev 0 0" | sudo tee -a /etc/fstab
sudo mount -a
B. Scalelite-Docker Sunucusunda Bağlantı #
Scalelite ana makinesinde, NFS üzerinden gelen yayınlanmış ve kuyruktaki kayıt yollarını host sistemine mount edelim:
sudo mkdir -p /mnt/scalelite-published
sudo mkdir -p /mnt/scalelite-spool
# /etc/fstab dosyasına ekleme
echo "192.168.1.87:/mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/published /mnt/scalelite-published nfs4 rw,relatime,vers=4.2,hard,proto=tcp,_netdev 0 0" | sudo tee -a /etc/fstab
echo "192.168.1.87:/mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/spool /mnt/scalelite-spool nfs4 rw,relatime,vers=4.2,hard,proto=tcp,_netdev 0 0" | sudo tee -a /etc/fstab
sudo mount -a
🚨 NFS Yapılandırmasında Dikkat Edilmesi Gereken Ölümcül Kurallar #
localcacheAsla NFS Üzerinde Tutulmamalıdır: Moodle, her sayfa isteğinde binlerce küçük cache, session ve.mustacheşablon dosyası üretir. NFS ağ protokolü bu mikro dosya kilitlerine (file locking) yetişemez, sistem "errno=28 No space left on device" veya "Failed to write cache file" uyarısıyla kilitlenir. Çözüm olarakconfig.phpiçerisinde$CFG->localcachedirdeğeri mutlaka sunucunun kendi yerel diski (SSD/HDD) olarak set edilmelidir (/var/moodle_localcache).- Konteyner İçinden İzin Kontrolü: İzinlerin doğruluğunu teyit etmek için her zaman
docker compose execile ilgili konteynerin içinden yazma testi (mkdir) simüle edilmelidir.
📌 Bölüm 5: Scalelite ve BigBlueButton Kümesi #
1️⃣ Docker Compose Düzenlemesi (docker-compose.yml) #
NFS üzerinden sisteme bağladığımız yolları Docker ekosistemine ortak bir hacim (&id002) haritasıyla geçirmek için compose dosyamızı şu düzende kilitliyoruz:
volumes: &id002
- /opt/scalelite/log/scalelite:/app/log
- /mnt/scalelite-spool:/var/bigbluebutton/spool
- /mnt/scalelite-published:/var/bigbluebutton/published
scalelite-api:
image: blindsidenetwks/scalelite:v1-bionic230-alpine-api
restart: unless-stopped
security_opt:
- apparmor:unconfined # ⚠️ Proxmox LXC kilitlerini kırmak için kritik ayar
volumes: *id002
scalelite-recording-importer:
image: blindsidenetwks/scalelite:v1-bionic230-alpine-recording-importer
restart: unless-stopped
volumes: *id002
2️⃣ Proxmox VE ve AppArmor Güvenlik Duvarı Geçişi #
Eğer Scalelite veya Docker sunucunuz bir Proxmox LXC Konteyneri üzerinde koşuyorsa, Docker'ın ağ katmanlarını inşa ederken AppArmor engeline takılması çok yüksek bir ihtimaldir (Error response from daemon: AppArmor enabled on system but... Permission denied).
Bu engeli aşmak için:
- Proxmox ana makinesinin terminaline girin.
- İlgili konteynerin konfigürasyon dosyasını açın:
nano /etc/pve/lxc/119.conf(119 yerine kendi container ID'nizi yazın). - Dosyanın en altına şu iki satırı ekleyin:
lxc.apparmor.profile: unconfined
lxc.cgroup2.devices.allow: a
lxc.cap.drop:
- Proxmox arayüzünden konteyneri Sert Kapatıp (Shutdown/Stop) ardından yeniden başlatın (Cold Start). Sadece
restartkomutu bu ayarı dinamik okuyamaz.
🔧 Sorun Giderme İpuçları #
🟥 Problem: Failed to import recording: Permission denied @ dir_s_mkdir #
- Neden olur? Scalelite Importer konteyneri (
UID 2000), yeni gelen kaydı işledikten sonra yayınlanan kayıtlar klasörüne (/var/bigbluebutton/published) yazmaya çalışıyor ama NFS diski üzerinde yazma yetkisi yok. - Kesin Çözüm: NFS sunucusuna giderek ham klasörün yetkilerini güncelleyin:
sudo chown -R 2000:2000 /mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/published
sudo chmod -R 777 /mnt/scalelite-recordings/var/bigbluebutton/published
🟥 Problem: Moodle’da codingerror - File store path does not exist #
- Neden olur? Moodle web sunucusu (
www-data),/var/moodledataaltında dinamik olarak cache klasörü açamıyor ya da NFS diski anlık olarak salt-okunur (read-only) moda düştü. - Kesin Çözüm: Moodle sunucu terminalinde dizinleri elinizle hazırlayıp izin verin:
sudo mkdir -p /var/moodledata/cache /var/moodledata/localcache /var/moodledata/muc
sudo chown -R www-data:www-data /var/moodledata
sudo chmod -R 775 /var/moodledata
sudo -u www-data php /var/www/moodle/admin/cli/purge_caches.php
🔧 Sorun Giderme İpuçları #
🟥 Problem 1: Moodle Sunucuları HAProxy'de DOWN Gösteriliyor #
ping 192.168.1.11
ssh user@192.168.1.11 "systemctl status nginx"
curl http://192.168.1.11/login/index.php
sudo tail -f /var/log/haproxy.log
🟥 Problem 2: Kullanıcılar Oturumdan Düşüyor #
redis-cli -h 192.168.1.185
> ping
# Çıktı: PONG
grep -A 5 "session_redis" /var/www/moodle/config.php
🟥 Problem 3: Dosya Yükleme Başarısız Oluyor #
df -h /var/moodledata
ls -ld /var/moodledata
touch /var/moodledata/test.txt && rm /var/moodledata/test.txt
🟥 Problem 4: SSL Sertifikası Hatası #
openssl x509 -in /etc/haproxy/certs/moodle.argeyazilim.tr.pem -noout -dates
sudo certbot renew --dry-run
sudo systemctl restart haproxy
🟥 Problem 5: PostgreSQL Bağlantı Hatası #
# PostgreSQL çalışıyor mu?
sudo systemctl status postgresql
# PostgreSQL loglarını kontrol et
sudo tail -50 /var/log/postgresql/postgresql-16-main.log
# Uzaktan bağlantı testi
psql -h 192.168.1.100 -p 5432 -U moodleuser -d moodle -c "SELECT 1;"
# pg_hba.conf ayarlarını kontrol et
sudo grep -v "^#" /etc/postgresql/16/main/pg_hba.conf | grep -v "^$"
🟥 Problem 6: PgBouncer Bağlantı Hatası #
# PgBouncer çalışıyor mu?
sudo systemctl status pgbouncer
# PgBouncer loglarını kontrol et
sudo tail -50 /var/log/postgresql/pgbouncer.log
# PgBouncer portunu kontrol et
ss -tlnp | grep 6432
# Bağlantı testi
psql -h 192.168.1.100 -p 6432 -U moodleuser -d moodle -c "SELECT 1;"
# Havuz durumunu kontrol et
psql -h 127.0.0.1 -p 6432 -U postgres pgbouncer -c "SHOW POOLS;"
# Konfigürasyonu yeniden yükle (restart gerektirmez)
psql -h 127.0.0.1 -p 6432 -U postgres pgbouncer -c "RELOAD;"
🟥 Problem 7: PgBouncer "prepared statement" Hatası #
Moodle bazı sürümlerde prepared statement kullanır. Transaction pool modu bununla uyumsuz olabilir:
sudo nano /etc/pgbouncer/pgbouncer.ini
; transaction yerine session moduna geç (daha az verimli ama uyumlu)
pool_mode = session
; Veya prepared statement'ları devre dışı bırak (PHP PDO için):
; Moodle config.php'ye şunu ekle:
; $CFG->dboptions = ['options' => '--disable_prepared_transactions=1'];
sudo systemctl restart pgbouncer
📚 Ek Kaynaklar #
- Moodle Resmi Dokümantasyonu
- Moodle Küme Kurulumu
- HAProxy Dokümantasyonu
- PostgreSQL Dokümantasyonu
- PgBouncer Dokümantasyonu
- BigBlueButton Dokümantasyonu
- Scalelite GitHub
- Redis Dokümantasyonu
Son Güncelleme: Haziran 2026
Versiyon: 3.0 (PostgreSQL + PgBouncer Eklendi)
$cd ..
[RETURN_TO_INDEX]